İş ve Para Dünyası
Merkez Bankası Nedir? Görevleri Nelerdir ve Ne İş Yapar?
Yazar: - 11 Mayıs 2018
316
0
Merkez Bankası Nedir? Görevleri Nelerdir ve Ne İş Yapar?

Merkez Bankası adı geçince akıllara ilk gelen çağrışımlar bankaların başı, bankaların anası ya da devletin bankası şeklinde olmaktadır. Bu çağrışımların oluşmasının haklı nedenleri var. Merkez Bankaları, piyasadaki diğer bankaların yapamadığı işlemleri yapmaya yetkili bankalardır ve diğer bankaları, geliştirdiği politikalarla da etkileme gücüne sahiptir.

Ülke içerisinde faaliyet göstermekte olan bankalar, T.C. Merkez Bankası’ na karşılık ayırmak zorundadırlar ve bankaların zor zamanlarında kredi arayışında bulunacakları adres Merkez Bankası’ dır. Merkez Bankası’ nın bu kadar çok görev üstlenmesiyle gerçekten de bankaların bankası olduğu söylenebilir.

Ülkelerin her birinde merkez bankası bulunmaktadır. Türkiye’ de 11 Haziran 1930 tarihinde kurulan Merkez Bankası, o günden bu yana birçok görev üstlenmiş ve birçok görevi yerine getirmiştir. Merkez Bankası, oluşturduğu politikalar aracılığıyla görevlerini ve piyasaya göre değişim gösteren amaçlarını yerine getirmektedir. Merkez Bankası’ nın ana prensibi olan “fiyat istikrarın sürdürülmesi ve sağlanması” uyguladığı politikalarla diğer bankalara düzenleyici etkide bulunması ve uyguladığı para politikaları ile mümkün olmaktadır.

Merkez Bankası Nedir?
Merkez bankaları, geçerli oldukları ülkelerde ya da birliklerde geçerli olan para politikalarını belirleyen kuruluşlardır. Amaçlarının başında fiyat istikrarının sağlanması gelmektedir ve bunun dışında da birçok amacı ve uygulaması bulunmaktadır.

Merkez bankaları yapılasal olarak bağımsız kuruluşlardır, yasalara bağlı şekilde faaliyette bulunan ve bağımsız kuruluşlardır. Siyasi etkişeşimlerden uzak, bağımsız kararlarla politika üretiminde ve uygulamasında bulunurlar. Gelişmiş ekonomiye sahip tüm ülkelerde merkez bankaları bu şekilde yapılanmıştır. İstisnaen bazı ülkelerde merkez bankaları kamuya ait olabildiği gibi bazı ülkelerde de özel mülküyete ait olabilmektedirler.

T.C. Merkez Bankası’ nın Görevleri
T.C. Merkez Bankası’ nın görevleri arasında ilk sıralarda gelen ve kendi internet sitesinde de belirtlidiği üzere fiyat istikrarının sağlanması ve sürdürülmesidir. Fiyat istikrarının sağlanması ve sürdürülmesi için çeşitli para politikaları üretmekte ve bu para politikalarını uygulamaktadır. Para politikaları denince öncelikle akla gelen Merkez Bankası’ nın para basma görevidir. Türkiye’ de para basmaya yetkili tek kurum Merkez Bankası’ dır ve para basımı yetkisini kullanarak piyasa koşullarına, faiz oranlarına direkt olarak etki edebilmektedir. Merkez Bankası, para basılıp basılmayacağı konusunda karar vermede ve uygulamada yetkili tek kurumdur.

Merkez Bankası, uyguladığı para politikalarıyla faiz oranlarına direkt etki sağlayabilmektedir. Para arzında yapacağı değişikliklerle faiz oranlarında istenen oranda değişimler yakalanmaya çalışılarak ekonomiyi düzenlemeye çalışır. Merkez Bankası’ nın uyguladığı para politikalarının başarılı olması ile enflasyon, deflasyon, ülke döviz kuru gibi değişkenler üzerinde etki sağlanması beklenir.

Diğer bankaların sahip olmadığı bir başka özelliği de Merkez Bankaları’ nın hükümetin ve diğer bankaların kredi kurumu özelliğini taşıyor olmasıdır. Sektörlerin denetlenmesi ve düzenlenmesi görevini yerine getirmektedir ve ülkedeki altın, döviz gibi yatırım araçlarının rezervlerini kontrol altında tutmaktadır. Bu alanlardan birinde yatırım yapacak olan kimselerin, merkez bankası faiz oranlarını ve merkez bankası rezerv tutma oranlarını da incelemesinde bulunmaları gerekecektir.

Merkez Bankası’ nın Fonksiyonları Hakkında
Merkez bankaları, yukarıda sayılan ve diğer ülkelerdeki merkez bankalarının karakteristik özellikleri gereği oluşan amaçlarını gerçekleştirmek için çeşitli enstrümanlardan faydalanırlar. Bunlara alan içerisinde politika araçları ismi verilmektedir ve politika araçları kullanılarak amaçların gerçeğe dönüştürülmesi hedeflenmektedir.


Merkez Bankası’ nın kullandığı politika araçlarının başında para politikaları ve piyasa işlemleri uygulamaları gelmektedir. Para arzı üzerinde yapılacak olan değişiklikler sayesinde istenen oranlarda ve alanlarda amaçlanan değişimlere ulaşmaya çalışmaktadır. Para politikalarında yapılan değişiklikler sırasında enflasyon ya da deflasyon gibi durumlara düşmeden, tam istihdam durumuna ulaşmak ve bu konumda kalmak amaçlanmaktadır. Amaçlar doğrultusunda çalışma yapılırken öncelikle ekonominin analizi yapılır. Ekonomi yavaşladıysa ve ekonomiye durgun bir hava hakimse para arzında meydana getirilecek olan değişimlerle bu durumdan kurtulunacaktır. Para politikalarında para arzı, birçok ekonomik faktörü etkilemektedir ve başlıca etkilenen değişken faiz oranları olmaktdır. Uygulanan para politikaları, genişleyici ve daraltıcı olacak şekilde uygulanmaktadır.

Genişleyici para politikalarındaki amaç, para arzının arttırılarak faiz oranlarının düşürülmesidir ve devamında kredilere olan talebin arttırılarak ekonomideki canlılığın arttırılmasıdır.

Daraltıcı para politikalarında amaç, genişleyici para politikalarındaki amaçların tam tersine, para arzının azaltılarak faiz oranlarının arttırılması amaçlanmaktadır. Faiz oranlarının yükselmesinden sonra ekonomik düzen yavaşlar.

Merkez bankaları, bu politikaların uygulanması sırasında bankaları aracı olarak kullanmaktadırlar. Bankaların ayırmaları gereken rezerv karşılıklarında meydana gelecek olan değişmeler direkt olarak bankaların kaydi para yaratma hacimlerine etkide bulunacaktır. Bankaların kaydi para yaratma hacimlerinin artması ya da azalması için piyasa işlemleri uygulanmaktadır.

Bankaların rezerv oranlarını doğrudan etkilediği için merkez bankalarının sıklıkla başvuruduğu yöntem, devlete ait bono ve tahvilleri piyasaya satmak ya da piyasada bulunan bono ve tahvilleri satın almasıdır. Merkez Bankası, bankaların rezervleri üzerinde bu ve farklı şekillerde belirleyici unsur olabilmektedir.

Bankalar, sıkışık oldukları zaman aralıklarında Merkez Bankası’ ndan kredi talebinde bulunurlar. Merkez Bankası’ nın reeskont oranları üzerinde yapacağı değişmelerle bankaların Merkez Bankası’ ndan kullanacak olduğu kredilerin faiz oranları yönetilmiş olacaktır. Bankaların, merkez bankalarından kullandıkları kredilerin faiz oranlarına kısaca reeskont denmektedir. Merkez Bankası’nın diğer bankalar üzerindeki düzenleyici etkilerinden biri de reeskont oranları üzerindeki değişim yapma olanağıdır.

Merkez Bankası’ nın diğer bankalar üzerinde düzenleyici güç olarak bulunmasını sağlayan diğer bir özelliği de rezerv oranlarında meydana getireceği değişimlerdir. Piyasadaki her banka, kendi bünyesinde belirli bir oranda karşılık ayırmak durumundadır ki bunun amacı, bankaların herhangi bir durum karşısında olumsuz seyir almaları durumunda banka müşterilerinin mağdur olmalarının engellenmesidir. Merkez Bankası’ nın para miktarının kontrol etmede kullandığı en iyi stratejileri karşılık oranları oluşturmaktadır. Merkez Bankası, çeşitli düzenlemelerle bankaların zorunlu karşılık oranlarında değişimler meydana getirerek bu oranın arttırılmasını ya da azaltılmasını sağlayabilmektedir. Bankaların ayırmaları gereken karşılıkların arttırılması durumunda bankalar, ellerinde bulunduracakları paraların miktarını arttıracaklar ve bu nedenle müşterilerine sağlayabilecekleri kredileri düşüreceklerdir. Karşılık oranlarının düşürülmesi durumunda ise tam tersi olacak şekilde bankaların ellerinde bulundurmaları gereken karşılık miktarları azalacağından müşterilerine verecekleri kredi miktarlarında artış meydana gelecektir.

Merkez Bankaları
Merkez Bankaları, piyasadaki diğer bankalardan farklı bir yapıya sahip olup diğer bankalar üzerinde düzenleyici yetkiye sahip kurumlardır. Gerekli olan durumlarda bankalar üzerinde düzenleyici etkisini kullanırken gerekli olan durumlarda da ihtiyaç duyan bankalara kredi imkanı sağlamaktadır. Merkez Bankaları, ülkenin ekonomik istikrarının sağlanması ve korunması amacıyla çalışmalar ve stratejiler uygulayan kurumlardır.

Twitter'de Takip Edin;

İlgili Konular

ZİYARETÇİ YORUMLARI (Henüz Yorum Yapılmamış. İlk Yorumu Siz Yapın.)

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ